Likert ölçeği, sosyal bilimlerde ve pazar araştırmasında tutum ölçmenin en yaygın yoludur. Adını, 1932'de bu yöntemi tanımlayan sosyal psikolog Rensis Likert'ten alır. Katılımcı, bir ifadeye ne ölçüde katıldığını sıralı seçenekler arasından belirtir.
Likert maddesi ve Likert ölçeği farkı
Bu iki kavram sık karıştırılır:
- Likert maddesi (item): Tek bir ifade ve onun yanıt seçenekleri. Örnek: "İşimde kendimi değerli hissediyorum. (1 Hiç katılmıyorum – 5 Tamamen katılıyorum)"
- Likert ölçeği (scale): Aynı kavramı ölçen birden çok maddenin toplamı ya da ortalaması. Örneğin iş doyumunu ölçen 10 maddenin toplam puanı.
Likert'in özgün yaklaşımında ölçek, tek bir maddeden değil maddelerin toplamından oluşur. Bu ayrım, hangi analizin yapılacağını da etkiler.
5'li ve 7'li Likert
5'li Likert
- Hiç katılmıyorum
- Katılmıyorum
- Kararsızım
- Katılıyorum
- Tamamen katılıyorum
En yaygın biçimdir. Kolay anlaşılır, telefonda rahat doldurulur.
7'li Likert
Daha ince ayrım sağlar ("Biraz katılıyorum" gibi ara noktalar). Eğitimli ve konuya ilgili kitlelerde ayrım gücünü artırabilir; ancak genel kitlelerde seçenek sayısı arttıkça ayrımlar anlamsızlaşabilir.
Orta nokta olsun mu?
Tek sayılı ölçekler bir orta nokta içerir ("Kararsızım"). Orta noktayı kaldırmak (4'lü ya da 6'lı ölçek) katılımcıyı bir tarafı seçmeye zorlar. Gerçekten kararsız olanlar için bu bir ölçme hatası yaratabileceğinden, çoğu araştırmada orta nokta korunur.
Farklı Likert etiket örnekleri
| Boyut | 1 | 3 | 5 |
|---|---|---|---|
| Katılma | Hiç katılmıyorum | Kararsızım | Tamamen katılıyorum |
| Memnuniyet | Hiç memnun değilim | Ne memnunum ne değilim | Çok memnunum |
| Sıklık | Hiçbir zaman | Bazen | Her zaman |
| Önem | Hiç önemli değil | Orta derecede önemli | Çok önemli |
| Olasılık | Kesinlikle hayır | Belki | Kesinlikle evet |
Ters maddeler
Ölçeklerde bazı maddeler ters yönde yazılır. Örneğin iş doyumu ölçeğinde "İşimden sıkılıyorum" maddesi. Amaç, katılımcının tüm maddelere düşünmeden aynı yanıtı vermesini fark edebilmektir. Analizden önce bu maddeler ters kodlanır: 5'li ölçekte yeni puan = 6 − eski puan. Ters kodlama yapılmadan hesaplanan toplam puan ve Cronbach alfa yanlış çıkar.
Likert verisi nasıl analiz edilir?
Tek madde
Tek bir Likert maddesi sıralı (ordinal) veridir. Frekans, yüzde, medyan ve mod raporlamak en güvenli yoldur. Pratikte ortalama da sık raporlanır; bu durumda dağılımı da göstermek iyi olur. Betimsel özetlerde "üst iki kutu" (4 ve 5'i işaretleyenlerin yüzdesi) de sık kullanılan, okunması kolay bir göstergedir.
Ölçek puanı
Birden çok maddenin toplamı ya da ortalaması daha geniş bir değer aralığına yayılır ve araştırma literatüründe yaygın olarak sürekli değişken gibi ele alınır. Bu durumda ortalama, standart sapma, t testi, ANOVA, korelasyon ve regresyon kullanılır. Önce ölçeğin güvenilirliği Cronbach alfa ile, yapı geçerliği ise faktör analiziyle incelenir.
Grup karşılaştırması
- İki grup: bağımsız örneklem t testi (varyanslar eşit değilse Welch t testi) ya da parametrik olmayan Mann-Whitney U.
- Üç ve daha fazla grup: ANOVA, varyanslar homojen değilse Welch ANOVA; parametrik olmayan alternatif Kruskal-Wallis.
Likert ölçeği hazırlarken ipuçları
- Her madde tek bir fikir içersin.
- Ölçek yönü tüm form boyunca aynı olsun.
- Mümkünse tüm noktaları etiketle.
- Aynı kavramı ölçen 3 ya da daha fazla madde kullan; tek madde ile güvenilirlik hesaplanamaz.
- Geçerliği gösterilmiş bir ölçek varsa kendin yazmak yerine onu kullan; ölçek kullanım izni almayı unutma.
anketformu.tr ile Likert ölçeği
Editördeki 1–5 ölçek ve matris soru tipiyle Likert maddelerini kurabilirsin. Elinde bir ölçeğin PDF'i varsa yapay zekâ maddeleri taslak olarak çıkarır, ters maddeleri ve alt boyutları yalnız PDF'te açıkça belirtilmişse işaretler; sen kontrol edip onaylarsın. Yanıtlar geldikçe Cronbach alfa ve madde istatistiklerini panelden görebilirsin. Etiket setleri, ters madde ve puanlama örnekleri için Likert ölçeği örnekleri yazısına bakabilirsin.