Aynı bilgi farklı soru tipleriyle toplanabilir, ama her tip farklı bir veri üretir ve farklı bir analize izin verir. Doğru soru tipini seçmek, hem katılımcının işini kolaylaştırır hem de sonradan yapacağın analizi belirler.
Kapalı ve açık uçlu sorular
Kapalı uçlu sorularda yanıt seçenekleri önceden verilir. Hızlı doldurulur, kolay analiz edilir, gruplar arasında karşılaştırma yapılabilir. Ancak seçenekleri sen belirlediğin için öngörmediğin yanıtları kaçırabilirsin.
Açık uçlu sorularda katılımcı kendi cümleleriyle yanıt verir. Zengin ve beklenmedik bilgi sağlar ama doldurması zahmetlidir ve analiz için kodlama gerekir.
Çoğu iyi anket ikisini birlikte kullanır: kapalı sorularla ölçer, birkaç açık soruyla "neden" sorusunu yanıtlar.
Çoktan seçmeli (tek seçim)
Katılımcı listeden yalnız bir seçenek işaretler.
- Ne zaman: Seçenekler birbirini dışlıyorsa: cinsiyet, yaş aralığı, eğitim düzeyi, tercih edilen kanal.
- Dikkat: Seçenekler kapsayıcı olmalı; gerekirse "Diğer" ekle.
- Analiz: Frekans ve yüzde, gruplar arası çapraz tablo ve ki-kare testi.
Onay kutusu (çoklu seçim)
Katılımcı birden fazla seçeneği işaretleyebilir.
- Ne zaman: "Hangi sosyal medya platformlarını kullanıyorsunuz?" gibi birden çok doğru yanıt olabilen sorular.
- Dikkat: Yüzdelerin toplamı 100'ü aşar; raporlarken "katılımcıların %'si" diye ifade et.
- Analiz: Her seçenek ayrı bir evet/hayır değişkeni olarak ele alınır.
Derecelendirme ve Likert ölçeği (1–5)
Katılımcı bir ifadeye katılma ya da memnuniyet düzeyini bir ölçek üzerinde belirtir.
- Ne zaman: Tutum, algı, memnuniyet, önem düzeyi.
- Dikkat: Etiketler dengeli olmalı (iki olumlu, bir nötr, iki olumsuz). Ölçek yönü form boyunca aynı kalmalı.
- Analiz: Medyan, dağılım, ortalama; birden çok madde bir ölçek oluşturuyorsa toplam puan ve Cronbach alfa.
Ayrıntılar için Likert ölçeği rehberine bak.
Matris soru
Aynı ölçekle değerlendirilen birden çok madde tek tabloda sorulur. Örneğin "Aşağıdaki konularda ne kadar memnunsunuz?" başlığı altında fiyat, kalite, teslimat, müşteri hizmetleri.
- Avantaj: Yer kazandırır, hızlı doldurulur.
- Risk: Uzun matrisler yorucudur; katılımcı tüm satırlara aynı yanıtı vermeye başlayabilir (düz çizgi yanıtı). Satır sayısını sınırlı tut, telefonda okunabilirliği kontrol et.
Açık uçlu soru
- Ne zaman: Gerekçe ("Bu puanı vermenizin ana nedeni nedir?"), öneri, keşif amaçlı araştırmalar.
- Dikkat: Sayısını az tut; zorunlu yapmak yanıt kalitesini düşürebilir.
- Analiz: Tematik kodlama, kelime sıklığı, örnek alıntılar.
Puan ölçeği: 0–10
Geniş puan ölçekleri (0–10, 0–100) ince ayrım sağlar; ancak ara puanların anlamı katılımcıdan katılımcıya değişebilir. Yalnız uç noktaları etiketle ("0: Hiç", "10: Tamamen") ve raporda puanları nasıl özetlediğini (ortalama, medyan, dağılım) açıkça belirt.
Hangi soru tipini seçmeliyim?
| Ne öğrenmek istiyorsun? | Önerilen tip |
|---|---|
| Tek bir kategori (yaş, bölüm) | Çoktan seçmeli |
| Birden çok olası seçim | Onay kutusu |
| Tutum ya da memnuniyet düzeyi | 1–5 ölçek |
| Aynı ölçekle birçok özellik | Matris |
| Neden, nasıl, öneriler | Açık uçlu |
| İnce ayrımlı genel puan | 0–10 puan ölçeği |
Veri düzeyi ve analiz
Soru tipi, verinin ölçme düzeyini belirler. Çoktan seçmeli sorular genellikle sınıflama (nominal) düzeyindedir. Sıralı seçenekler ve Likert maddeleri sıralama (ordinal) düzeyindedir. Birden çok Likert maddesinin toplamından oluşan ölçek puanları, araştırmalarda yaygın olarak aralık düzeyinde kabul edilip parametrik testlerle incelenir. Yaş ya da gelir gibi doğrudan sayı olarak sorulan bilgiler oran düzeyindedir. Analizi planlarken bu ayrımı göz önünde bulundur.
Aralık mı, tam sayı mı?
Yaşı "18–24, 25–34..." gibi aralıklarla sormak katılımcıya daha rahat gelir ve kişisel veri kaygısını azaltır. Ama bu durumda yaş artık sıralı bir kategoridir; ortalama yaş hesaplayamaz, yaşla bir puan arasındaki korelasyona bakamazsın. Yaşı analizde sürekli değişken olarak kullanacaksan doğrudan sayı olarak sor. Hangi biçimi seçeceğine, veriyi nasıl kullanacağını düşünerek karar ver.
Aynı bilgi, üç farklı soru tipi
Soru tipinin veriyi nasıl değiştirdiğini görmek için aynı konuyu üç biçimde soralım. Konu: bir kafenin müşterilerinin kafeyi seçme nedeni.
- Çoktan seçmeli: "Bu kafeyi seçmenizin en önemli nedeni nedir?" (Konum / Fiyat / Kahve kalitesi / Ortam / Diğer). Sonuç, tek ve net bir öncelik sıralaması verir; ama ikinci, üçüncü nedenleri kaybedersin.
- Onay kutusu: "Bu kafeyi seçmenizde hangileri etkili oldu?" Birden çok neden görünür; ama hangisinin daha ağır bastığını bilemezsin.
- Matris (1–5): "Aşağıdakilerin kararınızdaki önemini değerlendirin." Her nedenin göreli ağırlığını görürsün; ama katılımcılar çoğu maddeye yüksek puan verme eğiliminde olabilir ve formu doldurmak daha uzun sürer.
Üçü de yanlış değildir. Hangisinin doğru olduğu, sonuçla ne yapacağına bağlıdır: tek bir öncelik mi arıyorsun, nedenlerin genişliğini mi, yoksa göreli ağırlıklarını mı?
Sık yapılan seçim hataları
- Her şeyi açık uçlu sormak. "Yaşınız?", "Bölümünüz?" gibi soruları serbest metinle sormak, analizden önce saatlerce veri temizliği demektir. "İktisat", "iktisat bölümü", "İİBF-İktisat" aynı yanıtın üç yazımıdır.
- Onay kutusunu tek seçim gibi raporlamak. Çoklu seçimde yüzdeleri pasta grafiğe koymak yanıltıcıdır, çünkü toplam 100'ü aşar. Yatay çubuk grafik daha doğrudur.
- Ölçek gerektiren bir şeyi evet/hayır sormak. "Hizmetten memnun musunuz? (Evet / Hayır)" sorusu, kısmen memnun olanları bir tarafa itmeye zorlar ve memnuniyetin derecesini kaybettirir.
- Matrisi aşırı uzatmak. Bir matriste çok sayıda satır, özellikle telefonda, dikkatsiz ve tekdüze yanıtları artırır.
Hızlı karar kontrolü
Bir soruyu yazdıktan sonra kendine şunları sor:
- Bu soruya katılımcı tek bir yanıt mı verir, birden fazla mı?
- Yanıtın bir derecesi var mı, yoksa kategoriler eşit mi?
- Sonucu bir sayı, bir oran ya da bir alıntı olarak mı raporlayacağım?
- Bu soru telefonda tek ekrana sığıyor mu?
Bu dört sorunun yanıtı, çoğu durumda doğru tipi kendiliğinden gösterir.
anketformu.tr'de soru tipleri
Editörde çoktan seçmeli, onay kutusu, 1–5 ölçek, matris ve açık uçlu soruları kullanabilir; bir soruyu yalnız belirli yanıtı verenlere gösterebilirsin. Konunu yazdığında yapay zekâ, her bilgi için uygun soru tipini seçerek bir taslak hazırlar.